Asıl adı Yılmaz Pütün olan sanatçı, Hamit ve Güllü Pütün çiftinin çocuğu olarak 1937'de Adana'nın Yenice köyünde dünyaya geldi.
İlk ve orta öğrenimini Adana'da tamamlayan Güney, henüz 13 yaşındayken harçlığını çıkarmak üzere bisikletiyle sinemalara 16 milimetrelik film bobinleri taşıdı, sırtındaki panoda film afişleri sergiledi.
Güney, And Film ve Kemal Film şirketlerinin bölge temsilciliklerinde film dağıtıcılığı yaptı. Edebiyata ilgisi, sinemaya yönelmesinde önemli etkenlerden biri oldu.
Yaşar Kemal aracılığıyla Yeşilçam'ın usta yönetmenlerinden Atıf Yılmaz'la tanışan Güney, bir süre usta yönetmenin asistanlığını yaptı.
Yılmaz Güney, 1959'da senaryosunu kendisinin kaleme aldığı, Atıf Yılmaz'ın yönettiği "Bu Vatanın Çocukları" ve "Alageyik" filmleriyle ilk kez profesyonel anlamda oyunculuk yaptı. Bu filmlerin ardından "Güney" soyadını kullanmaya başlayan sanatçı, 1961'de Atıf Yılmaz'ın "Tatlı Bela" filminin setinde yönetmen yardımcılığı yaparken tutuklandı ve 1962'ye kadar cezaevinde kaldı.
Sinemaya 1963'te yeniden dönen Güney, ağırlıklı olarak macera filmlerinde rol aldı. 1963 yapımı "İkisi de Cesurdu" filminde canlandırdığı kabadayı karakteriyle dikkati çekti.
Bu yıllarda "Çirkin Kral" lakabıyla anılmaya başlayan Güney, yönetmenliğini Lütfi Akad'ın yaptığı 1967 yapımı "Hudutların Kanunu" filmindeki rolüyle Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Erkek Oyuncu" ödülünü kazandı.
Güney, ilerleyen yıllarda "Kahreden Kurşun", "Ben Öldükçe Yaşarım", "Kızılırmak", "Karakoyun", "İnce Cumali", "Çirkin Kral", "Seyit Han", "Toprağın Gelini", "Aç Kurtlar", "Zeyno", "Acı", "Vurguncular", "Baba" ve "Ağıt"ın da aralarında bulunduğu çok sayıda filmde yönetmen, senarist ve oyuncu olarak yer aldı.
Askerliğini 1968-1970'te tamamlayan Güney, 1970 yapımı "Umut" filminde senarist, yönetmen, yapımcı ve başrol oyuncusu olarak yer aldı.
Sinema tekniği, dili ve politik yönüyle Güney'in diğer filmlerinden ayrılan "Umut", Türk sinemasında önemli bir dönüm noktası oldu ve sonraki yıllarda çekilen politik filmlere öncülük etti.