AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, eğitimden iş dünyasına, eğlenceden sağlık danışmanlığına kadar bir dizi alanda yararlanılan yapay zekanın son dönemdeki en yaygın kullanım alanlarından biri, psikolojik danışmanlık olarak ön plana çıkıyor.
Yapay zekanın bu alanda verdiği cevaplardaki kültürel öğeler ise eleştirilere konu oluyor. Harvard Üniversitesi ve çeşitli kurumlardan araştırmacıların bir araya gelerek yazdığı "Which Humans (Hangi İnsanlar)" makalesine göre, bugünün en gelişmiş büyük dil modelleri, insan psikolojisini yansıtırken, küresel çeşitliliği göz ardı ederek ağırlıklı olarak "Batılı bir bakış açısı" sergiliyor.
Araştırma, yapay zekanın "insan seviyesinde" performans gösterdiği iddialarının, aslında dünya nüfusunun yalnızca küçük bir kısmını temsil eden toplumların değer yargılarına dayandığını gösteriyor.
Konuyla ilgili AA muhabirinin sorularını yanıtlayan SETA araştırmacısı ve Hazar Üniversitesi bünyesindeki Yükselen Teknolojiler ve Yapay Zeka Araştırma Merkezi (ETAI) Direktörü Dr. Gloria Shkurti Özdemir, yapay zekanın Batılı bir perspektiften cevap vermesinin tesadüf değil, sistemin mimarisinde içkin yapısal bir sonuç olduğunu söyledi.
Yapay zekanın bu yapısının 4 farklı gerekçeyle meydana geldiğini belirten Özdemir, ilk nedenin, büyük dil modellerinin sadece açık internet verisiyle beslenmemesi olduğunu belirtti.
Modellerin New York Times, Reuters, Common Crawl, Reddit, Stack Overflow ve GitHub gibi kaynaklardan da beslendiğine dikkati çeken Özdemir, "Veri seti göründüğünden geniş ancak bu genişleme aynı coğrafyanın içinde kalıyor. Buna ek olarak, ince ayar (fine-tuning) aşaması belki de en kritik halkadır, modelin 'ne söyleyeceğini' değil, 'nasıl söyleyeceğini' bu aşama belirler. Bu, şirketin kurumsal kültürünü doğrudan yansıtır." ifadelerini kullandı.
Özdemir, yapay zekanın Batılı tutumunu belirleyen ikinci faktörün insan geri bildirimiyle pekiştirmeli öğrenme (RLHF) süreci olduğunu belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:
"(Doğru cevabı) Belirleyen değerlendiricilerin büyük çoğunluğu belirli ülkelerde, belirli demografik profillerden çalışan kişilerdir. Dolayısıyla 'iyi cevap' tanımı, küresel çeşitliliği değil, belirli bir kültürel filtreyi yansıtır. Üçüncüsü, modelleri geliştiren şirketlerin kendisinin Batılı olmasıdır. OpenAI, Anthropic, Google ve Meta, hepsi Silikon Vadisi merkezli, liberal-bireyci bir değer çerçevesi içinde faaliyet gösterir. Çin'in DeepSeek modeli farklı bir kültürel filtreyle çıktı veriyor, bu da bize asıl meselenin 'tarafsız yapay zeka' olmadığını, kimin filtresinin standart kabul edildiğini gösteriyor."
Dördüncüsünün ise "Which Humans" makalesinin de altını çizdiği WEIRD sorunu olduğunu belirten Özdemir, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Sosyal bilimler literatürünün kendisi zaten Batılı, eğitimli, sanayileşmiş, zengin ve demokratik toplumlar üzerinden inşa edilmiştir. Yapay zeka bu literatürle eğitildiğinde, 'insan davranışı' diye sunduğu şey aslında dünya nüfusunun yüzde 12'sinin davranışıdır. Yapay zeka, sosyal bilimlerin tarihsel ön yargılarını ölçeklendirerek dünyaya geri yansıtıyor. Bu noktada altyapı boyutu kritik. Modellerin eğitildiği veri merkezleri, çipler, bulut altyapısı, hepsi Batılı şirketlerin elinde. Yani değer yargısı meselesi, aynı zamanda bir altyapı egemenliği meselesidir. Tam da bu nedenle Türkiye kendi büyük dil modellerini geliştirmeye stratejik bir öncelik olarak yaklaşıyor çünkü bu araçlar artık ya