Polis Akademisi Başkanlığı Uluslararası Güvenlik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Sencer Peker, suç örgütlerinin değişen yapısını ve arkasında yatan sebepleri AA Analiz için kaleme aldı.
***
Ekonomik faaliyetler yalnızca gelir üretmez. Beceri, teknoloji, iş gücü ve yeni davranış biçimleri de ortaya çıkarır. Faaliyet büyüdükçe yeni bir ekonomik değer, hatta bundan yararlanmak isteyenler açısından bir rant alanı da oluşabilir. Bu değerden yararlananlar ise her zaman piyasanın kuruluş amacıyla sınırlı kalmaz. Suç örgütleri de yasal ekonominin ürettiği imkanlardan kendi amaçları doğrultusunda yararlanmanın yollarını arar. Başka bir ifadeyle suç örgütü değeri kendisi üretmez, mevcut ekonomik yapının ürettiği kapasitenin suç açısından kullanılabilir kısmından faydalanmaya çalışır.
Bu nedenle yeni nesil suç örgütlerini anlamak için yalnızca hangi suçları işlediklerine değil, ihtiyaç duydukları insan kaynağına, beceriye, bilgiye ve lojistik imkanlara nasıl ulaştıklarına da bakmak gerekir.
Önce ekonomik yaklaşımı çözümleyelim. Arz ve talep ilişkisi yasa dışı alanlarda da gözlemlenir. Talep tarafında belirli becerilere sahip ve gerektiğinde yerine başkası konulabilen insan kaynağı arayan suç örgütleri bulunur. Arz tarafında ise suça yatkın olduğu varsayılan belirli bir grup yoktur, ekonomik ve toplumsal kırılganlıklar nedeniyle bu tür tekliflere açık hale gelebilecek kişiler vardır. Suç örgütleri açısından mesele yalnızca insan bulmak değil, ihtiyaç duydukları becerilere sahip kişilere hızlı ve düşük maliyetle ulaşabilmek ve gerektiğinde bu kişilerin yerini kolayca doldurabilmektir.
Günümüz ekonomisinde bazı alanlarda sahiplik yerine ihtiyaç anında erişim önem kazandı. Bunun en önemli sebebi, ihtiyaçların sürekli değişmesi ve mülkiyetin pahalı hale gelmesidir. Otomobil satın almak yerine kiralıyor, ihtiyaç duyduğumuz hizmetlere dijital platformlar üzerinden ulaşıyoruz. Birçok alanda satın almak kadar kiralamak da makul bir seçenek haline geldi. Bu bağlamda, suç örgütlerinin insan kaynağıyla kurduğu ilişki de benzer biçimde değişiyor olabilir mi?
Geleneksel yapılarda sadakat, hemşerilik ve uzun süreli üyelik yalnızca kültürel özellikler değildi; güven üretme ve belirsizliği azaltma işlevi de görüyordu. Yeni yapılarda ise karar veren çekirdek varlığını korurken, eylemi gerçekleştiren kişi örgütün tamamını bilmeden geçici ve görev bazlı bir bağlantıyla sisteme dahil olabilir.
Dijitalleşme bu ilişkiyi kolaylaştırıyor. Sosyal medya ve kapalı mesajlaşma grupları tarafların birbirini bulma maliyetini düşürüyor. Böylece örgüt daha geniş bir insan havuzuna ulaşırken, belirli kişilerle uzun süreli ilişki kurma zorunluluğu da azalabiliyor. Nisan 2026'da Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen bir soruşturmada Telegram üzerinden çeşitli eylemlerin hizmet olarak pazarlandığı hesaplar tespit edildi, hakkında yakalama kararı verilen 44 kişinin 14'ü çocuktu. İçişleri Bakanlığı ise yılın ilk 7 ayında 518 yeni nesil suç örgütüne yönelik bin 445 operasyon gerçekleştirildiğini açıkladı.
Bu tabloyu yalnızca ekonomik koşullarla açıklamak mümkün değil. Türkiye geçmişte çok ağır ekonomik krizler yaşadı, ancak bugün gördüğümüz yeni nesil örgütlenme ve gençlerin bu yapılarda kullanılma biçimi aynı ölçekte değildi.
Bugünü farklılaştıran, birden fazla unsurun aynı anda hatta aynı kişilerde bir araya gelmesidir. Hızlı gelir beklentisi, sosyal medyada görünür hale gelen lüks yaşam ve güç göstergeleri, statü ve korunma arayışı, dijital erişim kolaylığı, aile bağlarının ve aile içinde aktarılan değerlerin zayıfladığı durumlar, toplumsal değerlerdeki dönüşüm ve çocuklara özgü ceza rejimine ilişkin cezasızlık algısı bunlar arasında sayılabilir. Belirleyici olan bu faktörlerin tek tek varlığı değil, aynı kişide veya aynı sosyal çevrede kesişebilmesidir. Birlikte ortaya çıktıklarında da suç örgütlerinin istismar edebileceği bir kırılganlığa sebep olurlar.