Savunma analisti Arda Mevlütoğlu, ABD'nin yörüngedeki uzay kontrol kabiliyetini ve uzayda artan güç rekabetini AA Analiz için kaleme aldı.
***
ABD Hava Kuvvetleri Bakanı Troy Meink, 14 Eylül 2026 tarihinde ABD Uzay Kuvvetlerinin yörüngede “uzay kontrol silahları” bulunduğunu açıkladı. Meink’in sözleri ertesi gün ABD Uzay Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Douglas Schiess tarafından da teyit edildi ancak sistemlerin tipi, sayısı, hangi yörüngelerde bulunduğu veya kinetik olup olmadığına dair bir bilgi paylaşılmadı.
Bu açıklamalar, uzayın askerileşmesi açısından önemli bir eşik olarak değerlendirilebilir. Önemi ise yeni bir askeri platform ya da teknolojinin duyurulmasından ziyade, ABD’nin daha önce büyük ölçüde örtülü tuttuğu yörünge muharebe kabiliyetlerini artık açık biçimde caydırıcılık söyleminin parçası haline getirmesinde yatıyor.
Açıklamanın analizine, kullanılan terimle başlamakta fayda var. “Uzay kontrol silahı” ifadesinin tek bir silah sistemi kategorisinden ziyade bir kabiliyeti ifade etmesi son derece olasıdır. Nitekim ABD Uzay Kuvvetlerinin 2025 yılında yayımladığı doktrinde uzay kontrolü, dost kuvvetlerin uzayı kullanma serbestisini korurken rakibin aynı imkanlardan yararlanmasını engellemeye yönelik kinetik ve kinetik olmayan faaliyetlerin bütünü olarak tanımlanmış durumda. Buna yörünge harbi, elektromanyetik harp ve siber faaliyetler; rakip uzay sistemlerinin bozularak, işlevsiz bırakılarak veya gerektiğinde imha edilerek etkisiz hale getirilmesi dahil. Meink’in sözleri bu nedenle yalnızca bir “savunma uydus
Açık kaynak verileri, söz konusu silahların vasıflarını tespit etmek için yeterli değil. Bununla birlikte birkaç olasılık öne çıkmakta. En güçlü olasılık, başka uydulara yaklaşabilen, onları izleyebilen ve gerektiğinde operasyonlarını bozabilecek manevra kabiliyetli bir eş-yörünge sistemidir. Literatürde “Co-orbital RPO” (Rendezvous and Proximity Operations; Buluşma ve Yakınlık Operasyonları) olarak geçen bu görev tipi için geliştirilmiş böyle bir uydu hedefe yakın konumdan elektromanyetik karıştırma uygulayabilir, sensörlerini geçici olarak etkisiz hale getirebilir veya fiziksel temas yoluyla hedefin yönelimini ve çalışmasını bozabilir.
İkinci olasılık, yörüngeden çalışan elektronik harp veya yönlendirilmiş enerji sistemleridir. Bu sistemlerin avantajı, doğrudan fiziksel imha yerine geçici ve geri döndürülebilir etki yaratabilmeleri ve uzay enkazı oluşturmamalarıdır. Kinetik bir önleme veya çarpışma sistemi de teknik olarak mümkündür ancak ABD Uzay Kuvvetlerinin doktrininde özellikle tehlikeli enkaz oluşturmayan “sorumlu karşı-uzay operasyonlarına” yapılan vurgu nedeniyle bunun daha düşük olasılıklı olduğu öne sürülebilir. Meink’in özellikle sistemin teknik niteliğini açıklamaması, kabiliyetin kendisinden çok belirsizliğin caydırıcı değerinden yararlanıldığına işaret etmekte.
Bu gelişme, ABD’nin uzay savunma anlayışındaki daha geniş dönüşümün son halkası olarak nitelendirilebilir. Son 10 yıl içinde ABD’nin yaklaşımı, uyduları pasif biçimde korumak ve saldırı sonrasında sistemi yeniden kurabilmek üzerine kurulu “uzay görev güvencesinden” uzayın aktif olarak kontrol edilmesine doğru kaymış durumda. 2019’da bağımsız Uzay Kuvvetlerinin kurulması bu bağlamda dönüm noktası oldu. 2024-2025 döneminde “uzay üstünlüğü” (space superiority) ve “uzay kontrolü” (space control) kavramları resmi doktrinin merkezine yerleşti. Bu doğrultuda potansiyel saldırganın uzay kabiliyetini savaş başlamadan caydırmayı ve gerekirse çatışma sırasında doğrudan etkisiz hale getirmeyi hedeflemek
Bununla birlikte Meink’in açıklamasını uzayda yeni bir silahlanma yarışının başlangıcı olarak görmek yanıltıcı olur, zira yarış fiilen en az 10 yıldır devam ediyor. Çin, yer konuşlu uydusavar (Direct Ascent Anti-Satellite; DA-ASAT) füzelerin yanı sıra özellikle eş-yörünge operasyonlarına yoğun yatırım yapmakta. Söz gelimi SJ-21 uydusunun 2022’de kullanım dışı bir BeiDou uydusunu yakalayıp başka bir yörüngeye taşıması, robotik kol ve yakın manevra teknolojisinin gerektiğinde karşı-uzay görevlerinde kullanılabileceğini gösterdi. 2024’te 5 Çin uydusunun koordineli yakınlaşma ve manevra faaliyetleri ABD tarafından “uzayda it dalaşı” olarak nitelendirilmişti.