Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Bölge Çalışmaları Enstitüsü Afrika Çalışmaları Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mürsel Bayram, 25 Mayıs Afrika Günü kapsamında Afrika’nın yükselen jeopolitik ve ekonomik önemi ile küresel güçlerin kıtaya yönelik politikalarının nasıl şekillendiğini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Afrika Birliği Teşkilatının kuruluşu münasebetiyle her yıl 25 Mayıs’ta kutlanan Afrika Günü, kıtanın sömürgecilikten kurtuluşunu ve devamındaki bütünleşme çabalarını simgeliyor. 30 milyon kilometrekarelik bir alanda 1,4 milyar insana ev sahipliği yapan kadim kıta, gerek Birleşmiş Milletlerde (BM) gerekse de G20 gibi oluşumlarda ağırlığını hissettirmeye çalışıyor. 54 devletten oluşan Afrika’nın temsil edilmediği bir uluslararası sistemde adaletten söz edilemez. Böyle bir sistem, reelpolitik açıdan rasyonel ve sürdürülebilir de değildir.
Afrika’nın uluslararası sistemde artan önemi, birbiriyle bağlantılı üç temel dinamikle izah edilebilir. Bu dinamiklerden ilki demografidir. Dünya nüfusu durağanlaşırken Afrika nüfusu büyümeye devam ediyor. Mevcut projeksiyonlara göre 2050'de dünya nüfusunun yüzde 26’sını Afrikalılar oluşturacak. 2100’de Afrika nüfusunun 4 milyara yaklaşacağı tahmin ediliyor. Bu projeksiyonlar, küresel iş gücü ve tüketim piyasalarında Afrika’nın ağırlığının artması anlamına geliyor. Nüfus artış hızı çoğu zaman yoksullaşmayla ilişkilendirilir fakat belli koşullar sağlandığında nüfus artış hızı ekonomik büyümeyi pozitif etkileyen bir faktör de olabilir. Yeterli nüfus büyüklüğüne sahip ülkeler, ölçek ekonomileri
Afrika’nın yükselişine katkıda bulunan ikinci dinamik ekonomidir. Afrika’nın yer altı ve yer üstü kaynak zenginliği malum olsa da bu zenginliğin muhtevası ve dünya için arz ettiği önem yeterince vurgulanmıyor. Örneğin, rutenyum, rodyum, paladyum, osmiyum, platin, iridyum gibi platin grubu elementlerin yüzde 76’sı Afrika’da bulunuyor. Platin grubu elementler, otomotiv (özellikle buji elektrotları ve katalitik konvertörler), tıp, hidrojenasyon ve uzay araçlarına (özellikle füze uçları) kadar uzanan pek çok sektörde kilit önemdedir. Çelik endüstrisinde ve pillerde kullanılan manganezin yüzde 66’sı Afrika kıtasından çıkarılıyor. Azot ve potasyumla beraber bitkiler için üç temel besin unsuru aras
Afrika’nın küresel önemini açıklayan üçüncü unsur, jeopolitik dinamiklerdir. Afrika, insani krizlere ve kalkınma sorunlarına indirgenecek bir kıta değildir. BM’nin yüzde 28’ini teşkil eden Afrika devletleri, uluslararası siyasal-ekonomik sistemin reformundan iklim müzakerelerine, Rusya-Ukrayna Savaşı'ndan İsrail-Filistin meselesine kadar geniş bir alanda etkili bir oy bloku olarak öne çıkmaktadır. 54 devletin her meselede aynı hareket etmesi mümkün olmasa da tek kutuplu dünya düzeninin çözüldüğü bir konjonktürde Afrika Birliği’nin (AfB) ulus üstü bir güç bloku olarak varlık göstermesi muhtemeldir.
Dünya siyasetinde ve ekonomisinde önemini koruyan Afrika kıtası, barındırdığı potansiyelden ötürü küresel nüfuz mücadelelerinin merkezinde yer alıyor. Kümülatif değeri bir trilyon dolara yaklaşan altyapı yatırımları ve kredi mekanizmalarıyla kıtanın tartışmasız en büyük ekonomik ortağı Çin’dir. Afrika devletleri için yeni bir “borç tuzağı” olarak tarif edilen Çin modelinin sürdürülebilirliğine dair tartışmalar devam ediyor. Rusya’nın yaklaşımı daha çok güvenlik işbirliklerine ve paralı asker gruplarına dayanıyor. Özellikle Sahel’de kendisinden söz ettiren bu model, zayıf devlet yapılarından besleniyor. Mali örneğinde görüldüğü üzere Afrika, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın uzak cephesi durumunda. Fr
[Prof. Dr. Mürsel Bayram, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Bölge Çalışmaları Enstitüsü Afrika Çalışmaları Anabilim Dalı Başkanı'dır.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Anadolu Ajansı web sitesinde, AA Haber Akış Sistemi (HAS) üzerinden abonelere sunulan haberler, özetlenerek yayımlanmaktadır.Abonelik için lütfen iletişime geçiniz.