Bağımsız Araştırmacı Dr. Erman Tatlıoğlu, Ukrayna'nın Rus hava sahasına yönelik baskısının Rusya'nın uluslararası hava ulaşımına ve Türkiye'ye olası etkilerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Rus hava sahasının "fiilen kapanacağı" yönündeki açıklaması, Rusya-Ukrayna çatışmasında sivil havacılığın yeni bir baskı alanına dönüşebileceğine işaret etmektedir. Kiev'in Rusya içerisindeki insansız hava aracı (İHA) operasyonlarını yoğunlaştırma hedefiyle bağlantılı olan açıklama, yalnızca askeri sonuçları bakımından değil Rusya'nın Batı dışındaki ülkelerle sürdürdüğü hava ulaşımını etkileme potansiyeli açısından da değerlendirilmelidir.
Özellikle Zelenskiy'nin Rus hava sahasını kullanan yabancı hava yolları ve sigorta şirketlerine doğrudan seslenmesi, ardından Ukrayna'nın konuyu Uluslararası Sivil Havacılık Örgütüne (ICAO) taşıması, Kiev'in yaklaşımının askeri hedeflerin ötesine geçtiğini göstermektedir. Bu çerçevede temel mesele, Ukrayna'nın Rus hava sahasını fiziki olarak tamamen kapatma kapasitesinden ziyade, söz konusu hava sahasının yabancı taşıyıcılar açısından operasyonel ve ekonomik maliyetini artırma ihtimalidir.
Böyle bir yaklaşımın sonuçları ise yalnızca Rusya'yı değil Moskova ile hava ulaşımını sürdüren üçüncü ülkeleri de ilgilendirmektedir. Türkiye ve özellikle Türk Hava Yolları (THY), Rusya ile sahip olduğu yoğun hava trafiği nedeniyle bu ülkelerin başında gelmektedir.
Zelenskiy'nin 1 Eylül'deki açıklamasında kullandığı ifadeler dikkat çekicidir. Ukrayna lideri, Rus hava sahasını kullanan "her hava yolunu" ve "her sigorta şirketini" açık biçimde uyarırken Ukrayna'da ve Moskova'da görev yapan yabancı büyükelçilerin de bu mesajı kendi başkentlerine iletmelerini istemiştir. Zelenskiy, ayrıca Rus hava sahasındaki Ukrayna İHA'larının yoğunluğunun artacağını da ifade etmiştir.
Kiev'in hemen ardından konuyu ICAO gündemine taşıması ise askeri baskının diplomatik ve ekonomik araçlarla desteklenmek istendiğine işaret etmektedir. Ukrayna, ICAO'dan üye ülkelerin Rus hava sahasındaki sivil uçuşları tamamen yasaklamasını desteklemesini talep etmiştir.
Bu noktada Rus havalimanlarının İHA faaliyetleri nedeniyle geçici olarak kapatılması ile Rus hava sahasının yabancı taşıyıcılar tarafından uzun süreli bir güvenlik riski olarak değerlendirilmesi arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Birincisi, ağırlıklı olarak operasyonel sonuçlar yaratırken ikincisi, sigorta maliyetlerinin yükselmesi, uçuş planlamalarının değiştirilmesi, seferlerin azaltılması veya bazı taşıyıcıların Rusya pazarından çekilmesi gibi daha kalıcı sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla Kiev'in yaklaşımı, yalnızca Rus hava trafiğini geçici olarak aksatmayı değil Rusya'nın uluslararası hava ulaşımının sürdürülebilirliğini baskı altına alma potansiyelini de taşımaktadır.
Rusya-Ukrayna çatışmasının ardından uygulanan yaptırımlar, Rusya'nın uluslararası hava ulaşımının coğrafi yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir. Avrupa ve Kuzey Amerika merkezli birçok hava yolu şirketinin Rusya operasyonlarını durdurması sonucunda Türkiye, Çin, Orta Asya ve Körfez ülkelerinin Rusya'nın uluslararası bağlantılarındaki önemi artmıştır.
İstanbul, bu dönüşümün önemli merkezlerinden biridir. THY'nin Rusya'ya en yoğun uçuş gerçekleştiren yabancı hava yolu şirketi olması ve İstanbul'un Rus yolcular açısından geniş bir uluslararası bağlantı ağı sunması, Türkiye-Rusya hava ulaşımına ikili ilişkilerin ötesinde bir nitelik kazandırmaktadır.